Öznur Saban

02 Mart 2019, Cumartesi 06:37

Werter tesiri veyahut fenomeni olarak psikiyatri literatürüne giren bu kavram, nihai senelerde medyanın hayatımızın her alanına girmesiyle bilhassa henüz da sık karşımıza çıkan tek vakası yorumlar.
İnsan davranışlarının yayılma ve benimsenme yollarını söyleyen sosyal öğrenme ya da taklit etme kuramı psikolojik bölgede çoğu bilinmeyene ışık tutmuştur.
Eğitimde ve ahlak değerlerinin benimsetilmesinde incelikleri yeteri kadar kavranılamayan sosyal öğrenme, ne yazık ki bireylerdeki çokça negatif öğrenme ve tutumun baş yayılma sebebidir.
Bu makalemizde 20. Asırda insan gündemini en fazla meşgul eden kavramlardan bir tanesi olan intihar olgusunun yayılmasında ve yükselmesinde Werther fenomenini açıklayacağız.
İstatistikler her üç saniyede tek bireyin intihar teşebbüsünde yer aldığını, her 40 saniyede tek kişin intihar sonucunda yaşamını kaybettiğini toplamda her sene ortalama 1 milyon bireyin intihar ederek yaşamına nihai verildiğini göstermiştir.
Werther fenomeni kısacası, intihar(cana kıyma) fiilinin romantize edilip kitle etkileşim araçlarıyla insanlara sunulmasının intiharları teşvik eden ve erttıran tek durumua neden olduğunu altını çizen tek olaydır.
Bir intihar eyleminin nedenleri temel olarak üç başlıkta toplanır: Psikiyatrik rahatsızlıklar, olaylara bağlı yaşam krizleri ve sosyal öğrenme. Psikiyatrik sebepler akıl ve ruh rahatsızlıklarıyla psikiyatrik müdahale kapsamındaki bütün tıbbi vaziyetleri ifade eder. Olaylara bağlı yaşam krizleri ise tek yakının kayıbı, boşanmak, terk etmek, işsiz kalmak, bedene bağlı tek kayıp veyahut süreğen hastalık yaşam sürdürmek, buluğ çağı krizleri yaşam sürdürmek vs.dir. Bu yazımızda sosyal öğrenme kapsamında Werther fenomeninin intiharlardaki konumunu irdeleyeceğiz. Bu fenomen ilk kez Sosyolog David Philips doğrulusunda tarif edilmiştir. Philips, intiharların edebiyatta ve kitle etkileşim araçlarında yer almasıyla intihar oranlarının taklide bağlı olarak devasa tek artış gösterdiğini fark etmiştir. David Philips, 1947 ile 1968 seneleri arasında yürüttüğü araştırmasında intihar vakıalarının basında öne çıkarılmasının intihar vakalarını %12 arttırdığını belirleme etmişti.
David Philips, 1974 seneninde yayınlanan bu araştırmasında, vardığı neticelerin Ünlü Alman yazar Wolfgang von Goethe'nin "Genç Werther'in Acıları" adlı romanındaki Werther karakterinin kavuşma ümidinin bulunmadığı çaresiz aşkı sebebinden romantik tek şeklinde intihar etmesiyle ilerleyen olaylarla benzerlik gösterdiğini fark edip bu ismi kullanır.
Olayın tarihsel arka planını incelediğimizde Goethe'nin yazdığı "Genç Werther'in Acıları" adlı romanından ardından seri tek şeklinde intihar vakıalarının geliştiği gözlemlenir. Kitapta tek hukuk bürosunda genç tek stajyer olan başkahramanımız Werther, farklı birisi ile evli olan Lotte adlı genç tek bayana aşıktır, fakat bütün aşkına karşın toplum baskısı nedeniyle kavuşma ümidini kaybeden Werther, yaşamda kalmaya göre henüz hafif olan ölümü seçenek eder.Werther'in intiharı kişileri o kadar etkilemiştir ki kitabın yayınlanmasından derhal ileri yıllarda 2000 kadar intihar olayı roman kahramanına öykünerek gerçekleştirilir. Werther yanlızca intiharıyla değil giyim kuşamıyla da devrin gençlerinin idolüdür.
Werther'in sık sık seçenek ettiği sarı pantolon ve mavi ceket devrin genel moda trendi durumunu almış bu vaziyet için "Werther gibi giyinme" tabiri kullanılmaktadır. Kitap ardından ortaya ardı arkası kesilmeyen intiharlar nedeniyle kitabın basımı ve dağıtımı İsveç, Danimarka, İtalya gibi milletlerde uzun bir müddet yasaklanmıştır. Devrin dini otoritelerinden Teolog Lavater, romanın ürettiği olumsuz tesir ve Hristiyanlık'ta Allah'a isyanla eşdeğer olan intihar fiilini yücelttiği gerekçesiyle nedeniyle Goethe'yi dinsizlik ve edepsizlikle itham etmiştir.

Werther Fenomeninden Çıkan Sonuçlar
Werther fenomeni intihar vakalarının basında yansıtılış biçiminin intihar vakalarını direk teşvik ettiğini meydana koymuştur. İntihar fiilinin edebi tek güzellemeyle sunulmasının, gazete ve televizyonlarda intihar eden şahısların haberlerin ön sıralarında ve manşetlerde ele alınmasının çeşitli nedenlerle intihara meyilli duruma gelen bireylerde bu eyleme karşı tek sıcakkanlılık doğurmaktadır.
"Aşkından intihar etti", "Genç aşık ayrılığa dayanamadı", "Gururuna yediremedi", "Ölüm dahi onları ayıramadı" gibi haber başlıklarının bilinçaltına pozitif iletiler olarak yerleştiği meydana çıkmıştır.
Medyanın yanında intihar vakalarının sonrasında, mevzubahis şahsa karşı yüceltici ifadelerin uygulanması intihar vakalarının tek salgına dönüşmesinde sıkça uygulanan yanlışlardan bir tanesidir.
Sanatçı ve ünlü simaların intiharlarının basında işleniş şekli bu manada basın etiği yönünden özellikle devasa önem taşımaktadır. Birçok ülkede intihar vakalarının sebep haberleştirilmesiyle alakalı bazı yönetmelik ve sınırlandırmalar yer almaktadır. Bu hususta Dünya Sıhhat Örgütü'nün basın çalışanları için intihar sahibi olan haberlerin sebep servis edilmesi gerektiğiyle alakalı kılavuz niteliğinde tek kitapçığı yer almaktadır.

Werther tesirine bağlı ölümlerin en süregelen bulunduğu Aralık 14-22 yaşlarıdır.
Gençlerde buna engel olmak yerine diziler ve filmlerde intihar vakıalarına daha düşük yer verilmesi ve intiharın olumsuz ve manasız tarafının öne çıkarılmasının ehemmiyeti büyüktür.


#gençwertherinacılarıekşi
#gençwertherinacılarısözleri
#gençwertherinacılarıkarakterler
#gençwertherinacılarıyazarı
#gençwertherinacılarıfilm
#gençwertherinacılarıişbankası
#gençwertherinacıları1000kitap
#gençwertherinacılarımakale
Werther Etkisi Nedir?
1 kişi beğendi.

"Werther Etkisi Nedir?" konusunda yorum yapmak için üye girişi yapmanız lazım. Üye değilseniz buradan üye olabilirsiniz.

Orqun şu an "beta" sürümüyle yayındadır. Karşılaştığınız aksaklıklar ya da önerileriniz için İletişim sayfamızdan bizimle iletişime geçebilirsiniz.